Liczby w analizie spółki i ich rzeczywiste znaczenie

Analiza spółki giełdowej opiera się na danych finansowych, wskaźnikach, historii wyników oraz zrozumieniu modelu biznesowego firmy. W raportach finansowych pojawiają się między innymi przychody, zysk netto, zadłużenie, marża oraz wskaźniki pokazujące rentowność, wycenę i sytuację finansową spółki. Takie dane pomagają ocenić kondycję przedsiębiorstwa, ale same nie wystarczają do zrozumienia, w jakiej sytuacji znajduje się firma i z czego wynikają jej rezultaty.

Liczba może pokazać, ile firma zarobiła, jak wysoki ma dług albo jak rynek wycenia jej wyniki. Nie wyjaśnia jednak automatycznie, z czego ten rezultat wynika, czy ma trwały charakter, czy był efektem jednorazowego zdarzenia oraz czy w danej branży taki poziom można uznać za mocny, przeciętny czy słaby. Z tego powodu ta sama wartość może w jednej spółce świadczyć o zdrowej sytuacji finansowej, a w innej wymagać ostrożniejszej oceny.

Rzetelna analiza wymaga zestawienia kilku danych i sprawdzenia, jak łączą się one ze sobą w obrazie całej firmy. Dopiero wtedy można lepiej zrozumieć, czy spółka rozwija się w sposób trwały, czy jej wyniki są powtarzalne i czy liczby znajdują potwierdzenie w realnym obrazie biznesu.

Kontekst nadaje liczbom właściwe znaczenie

Kontekst to wszystkie informacje, które pomagają właściwie zrozumieć dane finansowe spółki. Obejmuje on między innymi branżę, w której działa firma, jej wielkość, etap rozwoju, sytuację gospodarczą, historię wyników z poprzednich lat, poziom zadłużenia, politykę wypłaty dywidendy oraz zdarzenia jednorazowe, które mogły wpłynąć na wynik.

Widać to dobrze na prostym przykładzie. Załóżmy, że dwie spółki osiągają taki sam zysk netto, czyli kwotę, która zostaje firmie po pokryciu kosztów, podatków i pozostałych obciążeń. Taki wynik może sugerować podobną kondycję obu firm, ale źródło tego rezultatu ma duże znaczenie. Jedna spółka mogła wypracować go dzięki stabilnej sprzedaży i dobrej kontroli kosztów, a druga dzięki sprzedaży części majątku, która jednorazowo poprawiła wynik.

W tym miejscu zaczyna się właściwa analiza. Znaczenie ma nie tylko wysokość wskaźnika lub wyniku, lecz także to, z czego on wynika. Takie podejście pomaga trafniej oceniać spółkę i lepiej rozumieć, czy liczby pokazują trwałą jakość biznesu, czy jedynie chwilową poprawę.

Branża zmienia znaczenie liczb w analizie spółki

Na początku nauki łatwo porównywać spółki z różnych sektorów tak, jakby działały według tych samych zasad. Tymczasem każda branża ma własny model działania, inną strukturę kosztów, inne tempo rozwoju oraz inną wrażliwość na sytuację gospodarczą. Bank działa w innych warunkach niż producent żywności, firma technologiczna czy przedsiębiorstwo energetyczne, dlatego te same liczby nie muszą oznaczać tego samego.

Dobrze pokazuje to marża netto, czyli część przychodów, która zostaje spółce jako zysk netto po pokryciu kosztów, podatków i pozostałych obciążeń. Jeśli marża netto wynosi 20%, oznacza to, że ze 100 zł przychodu firmie zostaje 20 zł zysku netto. W jednej branży taki wynik może świadczyć o bardzo dobrej rentowności, a w innej mieścić się w typowym przedziale dla tego rodzaju działalności. O ocenie tej liczby decyduje więc nie tylko jej wysokość, lecz także charakter biznesu, poziom kosztów i siła konkurencji.

Podobnie wygląda kwestia zadłużenia. W części sektorów wyższy dług jest związany z modelem działalności, ponieważ firmy finansują kosztowną infrastrukturę i opierają się na bardziej przewidywalnych wpływach gotówki z podstawowej działalności. W innych branżach taki sam poziom zadłużenia może oznaczać większe obciążenie, ponieważ przychody są bardziej zależne od zmiennego popytu lub pogorszenia koniunktury (osłabienia gospodarki).

Dlatego liczby warto porównywać przede wszystkim między spółkami, które działają w podobnym otoczeniu. Zestawienie firmy farmaceutycznej ze spółką odzieżową zwykle niewiele mówi o jakości ich wyników. Znacznie więcej daje porównanie firm z tego samego sektora, ponieważ dopiero wtedy można ocenić, czy dany poziom marży, zadłużenia albo rentowności jest mocny, przeciętny czy słaby.

Jeden rok to za mało, aby ocenić firmę

W ocenie spółki duże znaczenie ma czas. Wynik z jednego roku może wyglądać bardzo dobrze albo słabo, ale sam nie pokazuje jeszcze, czy firma rozwija się stabilnie. Spółka może mieć wyjątkowo dobry rok, ponieważ skorzystała z korzystnej sytuacji na rynku. Może też wypaść słabiej w danym okresie, chociaż jej sprzedaż, pozycja rynkowa i sposób działania nadal pozostają solidne. Z tego powodu wyniki finansowe warto analizować na przestrzeni kilku lat, a nie tylko jednego roku.

Jeżeli firma pokazuje wzrost przychodów, warto sprawdzić, czy ten wzrost pojawia się regularnie, czy jest tylko poprawą po wcześniejszym spadku. Jeżeli rośnie zysk netto, dobrze zobaczyć, czy razem z nim rosną także przepływy pieniężne z działalności operacyjnej, czyli gotówka, którą firma faktycznie generuje na swojej podstawowej działalności. Jeżeli spółka wypłaca dywidendę, warto sprawdzić, czy robi to od wielu lat oraz czy wysokość wypłat odpowiada temu, ile firma rzeczywiście zarabia i ile gotówki ma do dyspozycji.

Analiza danych z kilku lat pozwala zobaczyć, czy wyniki spółki są stabilne, czy może zmieniają się gwałtownie. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy dobra kondycja firmy utrzymuje się w czasie. Inaczej wygląda spółka, która poprawia wyniki stopniowo przez kilka lat, a inaczej ta, która po jednym bardzo dobrym roku wraca do słabszych rezultatów.

Dobra liczba nie zawsze oznacza dobrą sytuację spółki

Bardzo często, gdy początkujące Eleganckie Inwestorki analizują spółki, skupiają się na wskażnikach wyceny, które wyglądają zachęcająco. Do najczęściej omawianych należy wskaźnik C/Z, czyli cena do zysku (po angielsku price to earnings ratio, w skrócie P/E). Pokazuje on, ile rynek płaci za zysk przypadający na jedną akcję. Niski poziom tego wskaźnika może sprawiać wrażenie, że akcje są tanie, ale sama liczba nie wyjaśnia jeszcze, z czego wynika taka wycena. Niski wskaźnik C/Z może oznaczać, że inwestorzy spodziewają się słabszych wyników spółki w przyszłości. Taka sytuacja może pojawić się na przykład wtedy, gdy firma od kilku kwartałów notuje spadek sprzedaży, traci klientów albo działa w branży, w której maleje popyt. W takim przypadku niski wskaźnik nie musi oznaczać atrakcyjnej wyceny, lecz ostrożną ocenę przyszłości firmy przez rynek. Może on także wynikać z niższych wycen typowych dla danej branży albo z problemów, które już zaczynają wpływać na wyniki przedsiębiorstwa.

Podobnie warto patrzeć na rentowność, czyli zdolność firmy do generowania zysku w relacji do przychodów, majątku albo kapitału. W języku angielskim spotkasz tu między innymi takie określenia jak profitability, return on assets, czyli ROA, oraz return on equity, czyli ROE. Wysoka rentowność może świadczyć o dobrej jakości biznesu, ale warto sprawdzić, czy nie wynika z jednorazowej sprzedaży aktywów, chwilowo niższych kosztów albo wyjątkowo korzystnej sytuacji rynkowej. Sama wartość wskaźnika nie wystarcza więc do oceny, czy firma osiąga dobry wynik w sposób trwały.

Wyniki finansowe mają sens dopiero wtedy, gdy rozumiesz firmę

Dane finansowe pokazują wynik spółki, ale nie tłumaczą same z siebie, jak firma zarabia pieniądze i od czego zależy jej sytuacja. Żeby dobrze ocenić liczby, warto wiedzieć, co spółka sprzedaje, komu sprzedaje, od czego zależą jej koszty i co może poprawiać albo pogarszać jej wyniki.

Dobrze widać to wtedy, gdy firma pokazuje wyższy zysk netto, czyli większy końcowy zarobek po odjęciu kosztów i podatków, ale nie pokazuje podobnej poprawy w gotówce z podstawowej działalności. Chodzi o pieniądze, które faktycznie wpływają do firmy w związku z jej zwykłą działalnością, na przykład ze sprzedaży produktów lub usług. Jeżeli zysk rośnie, a gotówki nie przybywa w podobnym stopniu, warto sprawdzić, z czego wynika ta różnica i czy poprawa wyniku ma trwałe podstawy.

Warto też patrzeć na liczbę akcji spółki. Akcja to mała część firmy, a liczba akcji pokazuje, na ile części podzielona jest spółka. Jeżeli firma emituje nowe akcje, czyli wypuszcza ich więcej na rynek, udział dotychczasowych akcjonariuszy staje się mniejszy. W takiej sytuacji zysk całej spółki może rosnąć, ale zysk przypadający na jedną akcję może poprawiać się wolniej.

Znaczenie ma również to, w jaki sposób firma prowadzi działalność. Taki sposób działania nazywa się modelem biznesowym. Jeżeli spółka zarabia na sprzedaży produktów codziennego użytku, takich jak żywność, środki czystości czy podstawowe leki, jej przychody często są bardziej stabilne, ponieważ klienci kupują takie rzeczy także w słabszych okresach gospodarczych. Jeżeli natomiast firma działa w branży zależnej od cen surowców, na przykład ropy, gazu albo metali, jej wyniki mogą zmieniać się mocniej, bo zależą od cen, na które sama spółka nie ma pełnego wpływu.

Podobnie jest z konkurencją. Gdy na rynku działa wiele firm sprzedających bardzo podobne produkty, trudniej utrzymać wysoką marżę, czyli część przychodu, która zostaje firmie po pokryciu kosztów. Jeżeli konkurenci stale walczą ceną, firma często musi sprzedawać taniej, a to może obniżać jej zysk. Właśnie dlatego liczby warto zawsze łączyć z pytaniem, jak działa biznes i od czego zależą jego wyniki.

Co warto sprawdzać podczas analizy spółki

Przy analizie spółki warto uporządkować kilka podstawowych obszarów. Dobrze najpierw ustalić, jak firma zarabia pieniądze, czy jej sprzedaż rośnie regularnie, czy zmienia się nierówno, czy zysk znajduje potwierdzenie w gotówce z działalności operacyjnej, czy poziom zadłużenia odpowiada realiom danej branży, czy liczba akcji pozostaje stabilna oraz czy poprawa wyników utrzymuje się przez kilka lat, czy dotyczy tylko jednego okresu. Taki układ pomaga zachować porządek analizy i lepiej ocenić, które zmiany mają trwały charakter, a które mogą być jedynie krótkim epizodem. Dzięki temu łatwiej odróżnić typowy poziom wskaźnika od wyniku nietypowego oraz mocną kondycję biznesu od sytuacji, która wygląda dobrze tylko przez chwilę.

W praktyce warto zacząć od porównania spółki do podobnych firm z tego samego sektora. Następnie dobrze spojrzeć na dane z kilku lat, sprawdzić źródło wyniku i zestawić wybrane liczby z innymi informacjami. Taki sposób pracy pozwala lepiej rozumieć firmę i ogranicza ryzyko pochopnych wniosków.

Jak przejść od danych do oceny firmy

Liczby są ważną częścią analizy spółki, ponieważ pokazują wyniki firmy, poziom zadłużenia, rentowność oraz zmiany zachodzące w czasie. Same dane nie wystarczą jednak do oceny przedsiębiorstwa. Znaczenie ma także branża, źródło wyniku, sytuacja firmy w poprzednich latach oraz sposób, w jaki spółka prowadzi działalność. Dopiero takie spojrzenie pozwala ocenić, czy dobry wynik jest trwały, czy pojawił się tylko w jednym okresie, czy poziom wskaźnika jest mocny na tle podobnych firm oraz czy poprawa wyników znajduje potwierdzenie w całym obrazie spółki. Dzięki temu analiza staje się bardziej logiczna i daje lepszą podstawę do rozumienia firmy.

Właśnie na tym polega znaczenie kontekstu w analizie spółki giełdowej. Liczba pokazuje fragment sytuacji, a kontekst pomaga ocenić, co ten fragment oznacza. Im lepiej rozumiesz zależności między danymi, tym trafniej potrafisz ocenić jakość biznesu i kondycję przedsiębiorstwa.

Źródła:

Investopedia, CFA Institute, Morningstar, Aswath Damodaran, Harvard Business Review, IFRS Foundation, U.S. Securities and Exchange Commission, OECD, Bank for International Settlements, McKinsey & Company. 

Rozwiąż Quiz