Chwila, w której teoria staje się działaniem

Złożenie pierwszego zlecenia kupna albo sprzedaży akcji bywa momentem, w którym teoria przestaje wystarczać. Do tej pory można czytać o rynku, spółkach i rachunku maklerskim, ale przy formularzu zlecenia pojawiają się bardzo konkretne pytania. Po jakiej cenie transakcja może zostać zawarta, dlaczego czasem dochodzi do niej od razu, a czasem zlecenie pozostaje niewykonane, oraz co właściwie oznaczają ustawienia widoczne w systemie maklerskim. To właśnie na tym etapie wiele początkujących Eleganckich Inwestorek zaczyna szukać prostego wyjaśnienia, jak wygląda kupno i sprzedaż akcji w praktyce.

Zrozumienie mechanizmu składania zleceń jest potrzebne także wtedy, gdy interesuje Cię inwestowanie długoterminowe. Warto wiedzieć, czym różni się zlecenie z limitem ceny od zlecenia rynkowego, co oznacza częściowa realizacja oraz dlaczego cena ostatniej transakcji widoczna w notowaniach nie zawsze będzie ceną, po której kupisz albo sprzedasz akcje. Taka wiedza pomaga lepiej odczytywać sytuacje pojawiające się na rachunku maklerskim i swobodniej poruszać się w praktycznej stronie inwestowania.

Na czym polega zlecenie kupna i sprzedaży akcji

Zlecenie to po prostu dyspozycja, którą przekazujesz przez swój rachunek maklerski. Informujesz w niej, że chcesz kupić albo sprzedać określoną liczbę akcji danej spółki. Jednocześnie wskazujesz warunki, na jakich taka transakcja ma dojść do skutku. To bardzo ważne, ponieważ kliknięcie kup lub sprzedaj nie oznacza jeszcze automatycznie zawarcia transakcji na dowolnych zasadach. Rynek działa według określonych reguł, a Twoje zlecenie musi zostać dopasowane do zlecenia drugiej strony.

Jeżeli chcesz kupić akcje, po drugiej stronie musi być ktoś, kto chce je sprzedać. Jeżeli chcesz sprzedać, musi pojawić się ktoś, kto chce kupić. Giełda nie sprzedaje akcji sama z siebie. Jest miejscem, w którym spotykają się zlecenia inwestorów. Kiedy warunki kupującej i sprzedającej są zgodne, dochodzi do transakcji.

To tłumaczy, dlaczego sama obecność ceny przy nazwie spółki nie daje jeszcze pełnej informacji. Cena widoczna w notowaniach bardzo często oznacza cenę ostatniej zawartej transakcji. Nie oznacza natomiast, że dokładnie po tej cenie kupisz akcje w tej samej chwili. Wszystko zależy od tego, jakie oferty kupna i sprzedaży są aktualnie dostępne na rynku.

Co zobaczysz przy składaniu zlecenia

Gdy wejdziesz w formularz zlecenia na rachunku maklerskim, zwykle zobaczysz kilka podstawowych pól. Najczęściej trzeba wybrać rodzaj operacji, czyli kupno albo sprzedaż, wpisać liczbę akcji, określić typ zlecenia, ustawić cenę, jeśli dany typ tego wymaga, oraz wskazać czas ważności zlecenia. Na pierwszy rzut oka wygląda to dość technicznie, ale każde z tych pól ma proste znaczenie.

Liczba akcji oznacza po prostu, ile sztuk chcesz kupić albo sprzedać. 

Cena mówi, po jakiej maksymalnej cenie chcesz kupić albo po jakiej minimalnej cenie chcesz sprzedać, jeśli korzystasz ze zlecenia z limitem. 

Czas ważności określa, jak długo zlecenie ma czekać na realizację. Czasem będzie to tylko bieżąca sesja giełdowa, a czasem kilka kolejnych dni, zależnie od ustawień dostępnych u brokera.

Już na tym etapie widać, że złożenie zlecenia nie polega wyłącznie na potwierdzeniu chęci zakupu. To moment, w którym ustalasz warunki transakcji. Im lepiej rozumiesz te pola, tym łatwiej korzystać z rachunku maklerskiego z większą swobodą i mniejszą liczbą niepotrzebnych pomyłek.

Zlecenie z limitem ceny i zlecenie rynkowe

Dwa podstawowe rodzaje zleceń, które warto znać od początku, to zlecenie z limitem ceny oraz zlecenie rynkowe. Ich różnica jest bardzo istotna, ponieważ wpływa zarówno na cenę, jak i na szansę realizacji zlecenia.

Zlecenie z limitem ceny pozwala Ci wskazać granicę, której nie chcesz przekroczyć. Przy kupnie oznacza to najwyższą cenę, jaką akceptujesz. Przy sprzedaży będzie to najniższa cena, na jaką się zgadzasz. Jeśli chcesz kupić akcje z limitem 50 zł, Twoje zlecenie może zostać wykonane po 50 zł lub taniej. Jeżeli najtańsza oferta sprzedaży będzie wynosić 51 zł, transakcja nie dojdzie do skutku, ponieważ cena przekracza ustawiony przez Ciebie limit.

To rozwiązanie daje większą kontrolę nad ceną. Z tego powodu dla wielu początkujących Eleganckich Inwestorek jest bardziej przejrzyste. Wiesz, na jakich warunkach chcesz zawrzeć transakcję i nie oddajesz decyzji rynkowi w pełni. Trzeba jednak pamiętać, że kontrola ceny nie oznacza gwarancji realizacji. Jeżeli rynek nie osiągnie wskazanego poziomu, zlecenie po prostu pozostanie niewykonane.

Zlecenie rynkowe działa inaczej. Oznacza zgodę na zawarcie transakcji po najlepszej dostępnej cenie obecnej w danym momencie na rynku. Przy kupnie system szuka najkorzystniejszej aktualnej oferty sprzedaży, a przy sprzedaży najkorzystniejszej aktualnej oferty kupna. Tego typu zlecenie zwykle zwiększa szansę szybkiego wykonania, ale jednocześnie daje mniejszą kontrolę nad ceną. Jeżeli rynek jest bardzo płynny, różnice mogą być niewielkie. Jeżeli natomiast ofert jest mało albo sytuacja zmienia się dynamicznie, cena wykonania może okazać się inna, niż zakładałaś.

Co oznacza płynność i dlaczego ma ona znaczenie

Płynność oznacza to, jak łatwo można kupić lub sprzedać akcje danej spółki bez większego wpływu na ich cenę. Jeżeli spółka jest duża, popularna i codziennie zawieranych jest wiele transakcji, zwykle mówimy o wyższej płynności. Jeżeli zainteresowanie jest mniejsze, a zleceń kupna i sprzedaży pojawia się niewiele, płynność jest niższa.

W praktyce przy wysokiej płynności łatwiej o szybsze zawarcie transakcji po cenie zbliżonej do tej, którą widzisz w notowaniach spółki giełdowej. Przy niskiej płynności różnice między dostępnymi ofertami kupna i sprzedaży mogą być większe. Może się wtedy zdarzyć, że zakup po określonej cenie nie dojdzie do skutku, albo że zlecenie rynkowe zostanie wykonane po cenie mniej korzystnej, niż zakładałaś. Najważniejsze jest tu zrozumienie, że samo złożenie zlecenia przebiega podobnie niezależnie od wybranej spółki, ale warunki jego realizacji mogą się wyraźnie różnić. Inaczej wygląda to w przypadku spółki, której akcjami handluje się bardzo często, a inaczej wtedy, gdy liczba transakcji i dostępnych ofert jest wyraźnie mniejsza.

Jak wygląda realizacja zlecenia w praktyce

Najłatwiej zrozumieć ten temat na prostym przykładzie. Załóżmy, że chcesz kupić 10 akcji spółki. W danym momencie na rynku są dostępne oferty sprzedaży 4 akcji po 100 zł, 3 akcji po 100,20 zł i 10 akcji po 100,50 zł. Jeżeli ustawisz zlecenie kupna z limitem 100 zł, Twoje zlecenie może zostać wykonane wyłącznie po cenie 100 zł lub niższej. Oznacza to, że transakcja nie zostanie zawarta po 100,20 zł ani po 100,50 zł. W zależności od zasad realizacji obowiązujących u brokera oraz od dostępnych ofert na rynku zlecenie może zostać wykonane w całości, częściowo albo pozostać oczekujące.

Jeżeli natomiast wybierzesz zlecenie rynkowe, zgadzasz się na zakup po najlepszych dostępnych cenach obecnych w danym momencie na rynku. W takim przypadku system może kupić najpierw 4 akcje po 100 zł, następnie 3 akcje po 100,20 zł, a potem kolejne 3 akcje po 100,50 zł. Całe zlecenie zostanie wtedy wykonane, ale nie po jednej cenie. To pokazuje, że jedna transakcja może zostać rozliczona w kilku częściach i po różnych poziomach cenowych.

Na tej podstawie łatwiej zrozumieć, czym jest częściowa realizacja zlecenia. Oznacza ona, że tylko część zlecenia została wykonana, a pozostała część nadal czeka na możliwość zawarcia transakcji na warunkach zgodnych z dyspozycją. Jeżeli na rachunku zobaczysz komunikat o częściowej realizacji, nie oznacza to błędu. Oznacza to, że tylko część zlecenia została w danym momencie dopasowana do dostępnych ofert na rynku.

Czas ważności zlecenia i status po jego wysłaniu

Przy składaniu zlecenia zwykle trzeba wskazać także czas jego ważności. To informacja, jak długo zlecenie ma pozostać aktywne. Najprostsza opcja oznacza ważność tylko do końca bieżącej sesji. Jeśli zlecenie nie zostanie wykonane tego dnia, wygaśnie. Inna możliwość to ustawienie ważności do konkretnej daty, dzięki czemu zlecenie może czekać dłużej.

To ustawienie ma znaczenie praktyczne. Jeżeli zależy Ci na zakupie tylko dziś, wybierzesz krótszy czas ważności. Jeżeli określona cena nadal Ci odpowiada także w kolejnych dniach, możesz pozostawić zlecenie aktywne na dłużej. Warto jednak pamiętać, że sytuacja rynkowa może się zmieniać, a zlecenie ustawione kilka dni wcześniej nadal powinno odpowiadać Twoim założeniom.

Po wysłaniu zlecenia możesz zobaczyć różne statusy. Zlecenie może być przyjęte do realizacji, zrealizowane w całości, zrealizowane częściowo albo niewykonane. Dla początkującej Eleganckiej Inwestorki ważne jest to, by nie traktować samego kliknięcia jako końca procesu. Dopiero status zlecenia pokazuje, co faktycznie wydarzyło się na rynku.

Kupno i sprzedaż działają według tych samych zasad

Choć wiele początkujących Eleganckich Inwestorek skupia się głównie na kupnie akcji, warto od razu wiedzieć, że sprzedaż działa według dokładnie tych samych zasad. Również przy sprzedaży wybierasz liczbę akcji, typ zlecenia, cenę i czas ważności. Również tutaj może dojść do częściowej realizacji albo do braku wykonania zlecenia, jeśli nikt nie będzie chciał kupić akcji na warunkach, które wskazałaś.

To ważne szczególnie w inwestowaniu długoterminowym, ponieważ sprzedaż nie powinna być nerwową reakcją na pojedynczy ruch kursu. Dobrze jest rozumieć techniczną stronę sprzedaży jeszcze zanim pojawi się potrzeba jej użycia. Dzięki temu łatwiej zachować spójność między swoją decyzją a sposobem jej wykonania na rynku.

Co sprawdzić przed zatwierdzeniem zlecenia

Przed ostatecznym zatwierdzeniem zlecenia warto spokojnie spojrzeć na kilka elementów. 

1. Upewnij się, czy wybrałaś właściwą spółkę i właściwy rynek notowań. 
2. Sprawdź liczbę akcji i łączną wartość transakcji. 
3. Zobacz, jaki rodzaj zlecenia wybrałaś oraz czy ustawiona cena odpowiada temu, co chcesz osiągnąć. 
4. Sprawdź także termin ważności zlecenia i pamiętaj o prowizji maklerskiej, ponieważ wpływa ona na końcowy koszt zakupu albo na wartość środków otrzymanych po sprzedaży.

Dobrą praktyką jest również przyjrzenie się temu, co pokazuje system maklerski tuż przed wysłaniem zlecenia. Jeżeli widzisz rozpiętość między ofertami kupna i sprzedaży, łatwiej zrozumieć, jakie są bieżące warunki na rynku. To nie wymaga zaawansowanej analizy. Wystarczy uważność i świadomość, że każda z tych informacji ma wpływ na wynik techniczny transakcji.

Najważniejsze wnioski

Zlecenie kupna lub sprzedaży akcji jest jednym z podstawowych elementów inwestowania na giełdzie. Sama decyzja o wyborze spółki nie wystarcza, ponieważ równie ważne są warunki, na jakich transakcja ma zostać zawarta. Znaczenie ma cena, rodzaj zlecenia, liczba akcji oraz czas ważności dyspozycji. Im lepiej rozumiesz te elementy, tym łatwiej odczytać, co dzieje się po złożeniu zlecenia i z czego wynika sposób jego realizacji.

Szczególnie ważne jest rozróżnienie między zleceniem z limitem ceny a zleceniem rynkowym, a także zrozumienie znaczenia płynności rynku. Warto wiedzieć również, że zlecenie może zostać wykonane w całości, częściowo albo pozostać niezrealizowane. Taka wiedza pomaga lepiej rozumieć praktyczną stronę inwestowania i trafniej interpretować sytuacje pojawiające się na rachunku maklerskim.

Źródła:

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, Komisja Nadzoru Finansowego, Investopedia, Investor.gov, Fidelity, Charles Schwab, Nasdaq, CFA Institute. 

Rozwiąż Quiz