Od strat do stagnacji.

W notatkach dotyczących portfela inwestycyjnego często zapisane są założenia dotyczące podziału kapitału między spółki o różnym poziomie ryzyka, a w historii rachunku maklerskiego od wielu miesięcy nie widać żadnego nowego zlecenia. Czy przerwa w inwestowaniu wynika z przemyślanej decyzji, czy z emocji, które zatrzymały działanie? Sama historia rachunku nie wystarcza do udzielenia odpowiedzi, ponieważ zawiera wyłącznie zapisy transakcji na akcjach, bez wskazania powodów, dla których kolejne decyzje nie zostały podjęte. Do odpowiedzi prowadzi porównanie notatek z datami widocznymi w historii rachunku oraz z własnymi reakcjami na wzrosty i spadki cen akcji w tym samym okresie, bo z takiego porównania wynika, w których momentach o działaniu albo o jego braku decydowały emocje, a nie przyjęte założenia.

Weźmy Elegancką Inwestorkę, która od 2021 roku prowadzi portfel o wartości 60 000 zł, rozłożony między 12 spółek, i w notatkach zapisała, że na spółki o podwyższonym ryzyku przeznacza najwyżej 12 000 zł. W okresie wzrostów cen akcji zainwestowała kolejne 9 000 zł z oszczędności w akcje 2 spółek technologicznych, przez co część o podwyższonym ryzyku wzrosła do 21 000 zł i przekroczyła przyjęty limit, a z porównania dat wynikało, że o transakcjach na akcjach spółek technologicznych zdecydował entuzjazm towarzyszący wzrostom cen, a nie nowa analiza. Kiedy ceny akcji zaczęły spadać, w ciągu 2 dni zawarła transakcje, po których akcje obu spółek technologicznych zniknęły z jej rachunku, choć w notatkach nie pojawił się żaden nowy wniosek ani analiza. Gdyby po takim doświadczeniu zrezygnowała z przeglądu proporcji portfela i przez kolejne miesiące niczego nie zmieniała, emocje nadal decydowałyby o inwestycjach, tym razem przez brak działania.

Opisane zachowania są przedmiotem finansów behawioralnych, czyli dziedziny łączącej ekonomię z psychologią, która bada rzeczywiste decyzje inwestorów zamiast zakładać, że inwestorzy zawsze działają racjonalnie. Zatrzymanie działania wiąże się z efektem status quo, czyli skłonnością do pozostawania przy obecnym układzie portfela mimo jego ograniczeń, nawet gdy z notatek wynika potrzeba zmian. Gwałtowne reakcje na spadki cen wiążą się natomiast z efektem świeżości, opisywanym w badaniach jako recency bias, czyli skłonnością do nadawania największej wagi najnowszym informacjom podczas oceny całej inwestycji. Efekt status quo i efekt świeżości opisują tendencje obserwowane w badaniach, a nie zapowiadają konkretnej decyzji inwestorki ani kierunku cen akcji.

Artykuł zaczyna od opisu emocji towarzyszących inwestowaniu, takich jak strach, chciwość i nadmierna pewność siebie, i przywołuje badania finansów behawioralnych razem z efektem awersji do strat oraz z porównaniem wyników indeksu S&P 500 z wynikami funduszy inwestycyjnych posiadanych przez inwestorów detalicznych w okresie 20 lat. Następnie omawia brak działania jako skutek emocji i pokazuje na przykładach 2 inwestorek, jak entuzjazm prowadził do przekraczania własnych ustaleń, a obawa do odkładania przeglądu portfela. Dalej opisuje wyniki badań dotyczących emocji wyprzedzających działanie, nazywanych w literaturze anticipatory emotions. Osobną część stanowią sposoby ograniczania wpływu emocji, czyli zapisany plan podziału kapitału między rodzaje inwestycji, ustalone terminy przeglądu proporcji portfela, osobisty dokument IPS zawierający spisane zasady własnego inwestowania, rozpoznawanie własnych reakcji oraz horyzont długoterminowy. Materiał kończy się omówieniem rewizji założeń oraz edukacji jako stałego elementu inwestowania. Źródła: Investopedia, MSCI, OECD, S&P Dow Jones Indices, Narodowy Bank Polski, CFA Institute, Edward Jones, Wilmington Trust, Frontiers in Psychology, Indian Journal of Finance.